Cultuureducatie is niet meer weg te denken uit het onderwijs en door de komst van de Cultuurkaart hebben scholen nog meer mogelijkheden om hier aandacht aan te besteden. Maar het uitvoeren van alle taken rond cultuurbeleid en de Cultuurkaart kost tijd. Hoeveel uren zijn hiervoor nodig en hoe zorgt u ervoor dat alle aandacht voor cultuur niet ten koste gaat van het reguliere onderwijsprogramma?

NOTE: Heeft u dit artikel al gelezen in Cultuurkaart Magazine en wilt u direct de takenlijst van de cultuurcoördinator/CKV-docent en de directie downloaden? Klik dan hier. Lees anders eerst het hele artikel hieronder.

Naast de verplichte kerndoelen voor het vak CKV bepalen scholen zelf hoeveel aandacht ze besteden aan cultuur. Hoe meer aandacht een school aan cultuur wil besteden, hoe meer uren er logischerwijs nodig zijn voor de coördinatie en organisatie hiervan. Maar de hoeveelheid uren die een cultuurcoördinator of CKV-docent nodig heeft voor zijn werk, komt niet altijd overeen met de tijd die hij of zij daadwerkelijk kan en mag besteden.

Jeroen Veenstra, cultuurcoördinator van het Mgr. Frencken College in Oosterhout: ‘In totaal zijn er bij ons 300 uren beschikbaar voor cultuurcoördinatie: 125 voor de onderbouw en 175 voor de bovenbouw. Dit lijkt veel, maar eigenlijk heb ik hier niet genoeg aan. Ik ben daarom vaak op vrije dagen nog bezig met dingen regelen en organiseren. Door de komst van de Cultuurkaart is mijn takenpakket groter geworden. Mijn gewone werk lijdt hier soms onder, omdat ik nauwelijks meer toekom aan het ontwikkelen van nieuwe lessen.’

Drie scenario’s
Hoe bepaal je als cultuurcoördinator of CKV-docent hoeveel uren je nodig hebt voor je werk en hoe kun je ervoor zorgen dat je die uren ook vergoed krijgt? Jan Mulder is als CKV-specialist verbonden aan het Onderwijscentrum van de VU in Amsterdam en verzorgt diverse cursussen rond cultuureducatie, CKV en de Cultuurkaart. Om het cultuurbeleid van
een school tot een succes te maken, vindt Mulder een duidelijk vastgesteld takenpakket voor cultuurcoördinator(en) erg belangrijk. Deze taken kunnen per school variëren en hangen samen met de culturele identiteit van de school.

Jan Mulder onderscheidt drie scenario’s voor cultuureducatie en de invoering van de Cultuurkaart in het voortgezet onderwijs.
Scenario 1: Basis – de school doet wat minimaal nodig is. Er zijn weinig inhoudelijke aanpassingen aan het onderwijsprogramma. Er wordt wel rekening gehouden met de kerndoelen en eindtermen van CKV en er wordt beleid vastgesteld voor het gebruik van de Cultuurkaart.
Scenario 2: Inhoudelijk – er is aandacht voor samenhang en doorgaande leerlijnen. Een cultuurbeleidsplan voor de komende jaren speelt een centrale rol. De Cultuurkaart wordt gebruikt om nieuwe culturele initiatieven te ontplooien.
Scenario 3: Schoolbreed – een school met een duidelijk schoolbreed cultuurprofiel. Cultuureducatie speelt een centrale rol in het curriculum van de school. De Cultuurkaart biedt ondersteuning bij het invullen van de culturele ambities en plannen.

Als de school duidelijke doelen heeft vastgesteld en heeft bepaald welk scenario gevolgd wordt, kan er gekeken worden naar de taken die daarbij horen. Jan Mulder heeft ter indicatie een lijst opgesteld. 'Ik adviseer cultuurcoördinatoren om met deze lijst naar hun directie te stappen en te bespreken welke taken uitgevoerd moeten worden. Globaal geldt onderstaande urenindicatie voor de verschillende scenario’s (per locatie, 1000-1200 leerlingen).

Deze indicatie geldt met name voor de eerste jaren waarin het hele proces in gang moet worden gezet. Mulder: ‘Als het cultuurbeleid eenmaal voor meerdere jaren is vastgesteld en er ook wat meer routine zit in de omgang met de Cultuurkaart, kunnen scholen met minder uren uit de voeten. Natuurlijk hoeven niet alle taken door één persoon te worden uitgevoerd. Met name in scenario 2 en 3 is een team van meerdere docenten nodig om de cultuurambities van de school waar te maken.’

Onderhandelen
Tim Hoogenbosch, cultuurcoördinator van het Pallas Athene College in Ede, heeft al goede afspraken met de directie gemaakt over zijn taken en de beschikbare uren hiervoor. ‘Ik coördineer en regel alles rond cultuureducatie bij ons op school en kan daar 500 uur per jaar aan besteden. Toen ik met dit werk begon, had ik al die uren niet. Maar de directie wilde onze school een meer cultureel profiel geven, dus de hoeveelheid werk nam toe. Natuurlijk wilde ik alle uren die ik besteed aan cultuureducatie ook uitbetaald krijgen.

'Ook in het onderwijs moet je soms zakelijk zijn.'

Ik heb toen een maand bijgehouden hoeveel uur ik besteed aan kunst en cultuur op school en wat ik in die tijd doe. Dit heb ik aan de directie laten zien. De directieleden moesten vervolgens een keuze maken: meer uren geven of activiteiten schrappen. Als ik activiteiten moest schrappen, kwamen daar verontwaardigde reacties op van ouders en leerlingen. Hierdoor was de directie vaak sneller geneigd om haar visie bij te stellen en toch meer uren ter beschikking te stellen. Soms moet er dus keihard onderhandeld worden. Als er sprake is van wederzijds respect en als je duidelijk maakt dat je in het belang van de school werkt, hoeft dat de harmonie op school niet te verstoren. Ook in het onderwijs moet je soms zakelijk zijn.’

Onderwijstijd of lesuitval?
Docenten hebben een bepaalde hoeveelheid uren nodig om al hun taken rond cultuureducatie uit te voeren, maar er moet ook voldoende ruimte in het onderwijsprogramma zijn om culturele activiteiten met leerlingen te ondernemen. Op veel scholen heerst onduidelijkheid over de vraag of een culturele activiteit, op school of daarbuiten, onderwijstijd is of lesuitval.

Jeroen Veenstra: ‘Als we iets cultureels willen organiseren voor de leerlingen, stuiten we vaak op veel “maren en bezwaren” van collega’s. Er moeten lessen verschoven worden en dat brengt toch veel
onrust met zich mee. Er mogen bij ons op school geen lessen uitvallen voor een klassikale activiteit. Vaak organiseren we daarom dingen in de proefwerkweek.’
Sommige scholen zijn terughoudend met het inplannen van culturele activiteiten, omdat ze bang zijn anders niet aan de eisen van de onderwijs inspectie te voldoen. Begrijpelijk, maar is deze voorzichtigheid terecht? Jan-Willem Swane, persvoorlichter van de onderwijsinspectie: ‘Leerlingen in het voortgezet onderwijs moeten minimaal 1000 klokuren les krijgen. De school is vrij om te bepalen hoeveel uur er aan elk afzon derlijk vak wordt besteed, hier zijn geen regels voor. Wel moeten de lesuren aan bepaalde criteria voldoen.’

Deze criteria zijn:
1. Het moet gaan om begeleid onderwijs, dat wil zeggen dat de leerlingen afdwingbaar aanspraak kunnen maken op begeleiding;
2. Het onderwijs moet deel uitmaken van het door de school geplande en voor alle leerlingen van een bepaalde stroom verplichte onderwijsprogramma;
3. Het onderwijs moet onder verantwoordelijkheid van een leraar worden verzorgd, die op grond van de wet met die werkzaamheden mag worden belast.

Let op: In schooljaar 2011-2012 wordt het derde criterium vervangen door het criterium dat onderwijs door een inspirerend en uitdagend karakter moet
bijdragen aan een zinvulle invulling van de totale studielast van leerlingen.

Maak een plan
‘Als culturele activiteiten aan deze drie criteria voldoen, vallen ze gewoon binnen de verplichte klokuren’, legt Swane uit. ‘Zorg dus voor begeleiding en neem deze activiteiten op in het onderwijsprogramma van de school. De onderwijsinspectie controleert of scholen de onderwijstijd realiseren; de invulling van dit geplande onderwijs bepaalt een school zelf. Bij het inplannen van het onderwijs hoeft een school overigens niet aan te geven wanneer de activiteiten plaatsvinden. Het is dus van belang dat een school in haar onderwijsprogramma aangeeft dat zij aandacht besteed aan culturele activiteiten en welke onderwijskundige doelen ze daarmee wil bereiken.’

Stappenplan
1. Bepaal samen met de directie welke taken er uitgevoerd moeten worden. Gebruik ter inspiratie de takenlijst van Jan Mulder. Download deze hier.
2. Maak voor de directie inzichtelijk hoeveel uren u nodig hebt voor deze taken. Gebruik hiervoor de takenlijst van Jan Mulder of houd uw uren enkele maanden bij.
3. Heeft u voor de vastgestelde taken meer tijd nodig dan er na onderhandelen beschikbaar is? Schrap taken.
4. Neem culturele activiteiten op in het jaarplan van de school, zodat deze onderdeel uitmaken van de officiële onderwijstijd.

Geïnteresseerd in een cursus van Jan Mulder over o.a. CKV-junior, cultuurbeleid of de Cultuurkaart? Ga naar www.onderwijscentrum.vu.nl.