Vorige week was er in Club Rain Amsterdam een heuse première voor de filmische game Heavy Rain. De Nederlandse versie bevat een sterrencast die je normaal alleen samen zou zien op het Nederlands Film Festival. We spraken met Jochen Willemsen, die zich bezighield met de lokalisatie.

Carice van Houten, Chris Tates, Frederik de Groot, Frank Lammers, Waldemar Torenstra, Egbert Jan Weeber, Ellen ten Damme, Derek de Lint en Peter Blok: het is de lijst van acteurs die hun stem hebben verleend aan de game Heavy Rain. Hoewel er voor Club Rain een rode loper lag, was het op de druilerige donderdagavond vrij rustig bij de ingang (wel toepasselijk bij de sfeer van de game). Een aantal acteurs was aanwezig om de acteurs te vertegenwoordigen en de avond werd gepresenteerd door Dennis Storm van BNN.

Niet in je moerstaal
De avond begon met een presentatie van de producent van de game en CEO van de ontwikkelingsstudio Quantic Dreams; Guillaume du Fondaumiere. Na een praatje over de game liet hij een filmpje zien met vijftig minuten (gelukkig zonder al te grote spoilers) aan gameplay uit Heavy Rain. De game ziet er inderdaad filmisch uit, maar als je het niet zelf speelt lijkt het toch een niet zo bijzondere thriller die gelijk op dvd wordt uitgebracht. Het was ook jammer dat we niet de Nederlandse versie te zien kregen; de stemacteurs hadden hun werk namelijk nog niet in actie gezien.

Films en games
Ook werd een korte documentaire vertoond, waarin bekende (wat doet Samuel L. Jackson hier nou weer?) en minder bekende personen uit Hollywood wat vertellen over de belangrijkste vraag van de game: ‘How far would you go for someone you love?’. De avond werd afgesloten met een paneldiscussie waar het voornamelijk ging over hoe films en games steeds meer naar elkaar toe groeien.

Eindelijk spelen
Na de lange zit kon iedereen eindelijk doen waar het allemaal om ging: de game spelen, interviews afnemen en drinken. De pers leek niet zo heel erg onder de indruk, maar wij waren blij genoeg om de game te proberen en Chris Tates voor het eerst te laten zien hoe zijn stem in de game is verwerkt.  

Voor wie het echt een spannende avond was, was Jochen Willemsen van U-TRAX Multimedia Localisation. Hij en zijn team hebben zich vanaf 2008 ingezet om van de lokalisatie (vertalen van een game) van Heavy Rain, de beste te maken die we tot nu toe kennen. Wij spraken hem de dag voor de première om meer te weten over hoe zoiets tot stand is gekomen.

Hoe heb je al deze acteurs zover gekregen om hun stem te verlenen voor Heavy Rain?
‘Veel lullen. Lullen als Brugman. We hebben de eerste tech demo uit 2006 en de eerste gameplay-trailer uit 2008 naar elke acteur die we benaderden opgestuurd. We hebben via-via de nulzesjes van acteurs proberen te achterhalen en ze gewoon opgebeld om ze enthousiast te krijgen voor dit project. En dat lukte. Het werd een sport om voor de acteurs te kiezen waarvan we dachten dat ze net iets te hoog gegrepen zijn, maar die wel heel goed bij de personages zouden passen. Het was een paar maanden lang een grote puzzel. Er was tijdens het hele project een sterke ambitie en een soort vergeldingsdrang om te laten zien dat de Nederlandse lokalisatie van games geen ondergeschoven kindje zijn.’

Hoe komt zo’n lokalisatie tot stand?
‘Het begon met een verzoek van Sony om voor de game alleen de schermteksten en ondertiteling te vertalen. Maar met zo’n te gekke titel waar zoveel omheen hangt, dachten we: dit moeten we volledig lokaliseren. Als er een game is waar de Nederlandse taal juist kan helpen om dieper betrokken te raken met het verhaal, dan is dat wel bij Heavy Rain. Dus we hebben dat aan Sony voorgesteld, en zij hebben na een lange bedenktijd met het idee ingestemd.’

Toestemming binnen dus. Maar dan?
‘We kregen een grote lading aan audio files in het Engels, een script (zo’n 2000 pagina’s, red.) en referentiemateriaal met context. Daardoor was een redelijk overzichtelijk project vergeleken met andere lokalisaties. We werken aan de hand van de Engelse audio en het vertaalde script, omdat de acteurs zelf niet kunnen zien hoe de personages geanimeerd zijn. Alles moest lip-sync, tot en met de kleinste zuchtjes en ademhalingen. We hebben het benaderd als een live-action film, alsof de personages echte mensen waren, daar zat heel veel werk in. Elke losse zin is een audio file en wij moesten het zo structureren dat er dialogen ontstonden; zo konden de acteurs horen waar ze op reageerden.’

Hoe was het voor de acteurs om een game in te spreken?
‘Het inspreken van een game is veel moeilijker dan dat van een film of een tekenfilm, omdat het script per rol is ingedeeld in plaats van dialogen. En je probeert ook nog rekening te houden met alle mogelijke vertakkingen van de dialogen door keuzes van de speler. Voor de acteurs was het heel belangrijk om een vorm van tegenspel te hebben, anders klinken de dialogen in het spel heel raar voor de spelers. Het was een nieuwe ervaring voor de acteurs die vooral film en theater gewend zijn.’

Zelfs een klus voor ervaren acteurs dus. Hoe brachten ze het er vanaf?
‘Het was sowieso hard werken. Frank Lammers had er niet zoveel moeite mee, omdat hij vaak stemacteerwerk doet. Chris (Tates, red.) had er in het begin wat moeite mee omdat hij het niet gewend is; dat geldt ook voor Carice. Er waren heel veel scènes waarbij onomatopeeën opgenomen moesten worden, waarbij de acteur soms anderhalve minuut achter elkaar moest hijgen en kreunen. Soms moesten ze bijna aan de zuurstof, dat was best wel heftig. Daarnaast misten ze het tegenspel en referentie. Bij (teken)films zien ze wat er gebeurt, maar hier hadden ze niets. Je ziet pas als de game uit is hoe het allemaal samenkomt.’

Hoe hou je rekening met cultuurverschillen tussen de VS en Nederland bij het lokaliseren van Heavy Rain, dat zich in Amerika afspeelt?
‘We doen niet alsof Heavy Rain zich in de Nederlandse versie plotseling in Nederland afspeelt een ook niet in de VS waar toevallig Nederlands gesproken wordt; zo kijken we er niet naar. Bij de opnames merk je bij de vertolking van het personage niet of hij zijn zoontje verliest in Amerika of in Nederland (de game gaat over een vader waarvan een kind is overleden en de ander is ontvoerd, red.), dat maakt geen verschil. Het enige waar je heel erg op focust en wat een duidelijk verschil tussen Amerikaans en Nederlands is, is de intonatie en de manier van acteren. De acteurs horen de Engelse audio en kunnen daar makkelijk in mee gaan, maar dat is niet de bedoeling. Qua spel zijn Amerikanen gewend om alles groots te doen, over the top, en dat wilden we niet. We wilden van de acteurs “klein spel”, zoals dat heet, zien: klein, filmisch, ingetogen.’

Gamers zijn nogal sceptisch over het spelen van een game in het Nederlands. Hoe denk je dat Heavy Rain daar verandering in gaat brengen?
‘Het gaat er niet zozeer om dat je daar een grote verandering in moet brengen; je moet de spelers altijd een keuze geven. De kritiek is daarbij niet altijd opbouwend, er wordt bij voorbaat al gedaan alsof het slecht is. Ik hoop dat met dit soort lokalisaties – en we merken het al in de eerste reacties – dat spelers iets meer open staan om de Nederlandse versie te spelen zonder het gelijk af te kraken. Ik snap wel waar dat vandaan komt. Het is ook moeilijk om de Nederlandse versie even goed te maken binnen de mogelijkheden waarmee wij werken. Daar zijn we ook kritisch op. We hopen dat het publiek er nu iets meer voor openstaat. Alleen al het feit dat al deze mensen er aan mee wilden werken zegt ook al dat ze iets bijzonders zien in het medium games en met name een titel zoals Heavy Rain. We noemden het niet voor niets voor de gein de Alles is Liefde van de games.’

De game Heavy Rain (PS3) van Sony ligt nu in de winkel voor €64,99 (met CJP-korting bij vanLeest: €58,50).
Houd deze site in de gaten voor een recensie!

Bekijk hier de trailer: